Cần ngăn chặn bạo lực học đường trong bối cảnh mới
Trong những năm qua, các cấp ủy Đảng, chính quyền các địa phương trên cả nước đã giành nhiều sự quan tâm đối với công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em cũng như có nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, hướng đến xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh. Tuy nhiên, tình trạng bạo lực học đường thời gian gần đây diễn biến phức tạp, gây tác hại trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần, thái độ học tập của học sinh, việc giảng dạy của thầy cô giáo và các hoạt động khác của nhà trường, trở thành vấn đề xã hội bức xúc, là nỗi lo của phụ huynh, học sinh và nhà trường. Tại Việt Nam, dù số liệu thống kê chính thức gần đây cho thấy sự sụt giảm về số vụ việc, tính chất của bạo lực đang trở nên phức tạp hơn, đặc biệt với sự leo thang của hình thức bắt nạt trực tuyến, đặt ra những thách thức mới cho gia đình, nhà trường và toàn xã hội.
Trong những năm qua, các cấp ủy Đảng, chính quyền các địa phương trên cả nước đã giành nhiều sự quan tâm đối với công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em cũng như có nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, hướng đến xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh. Tuy nhiên, tình trạng bạo lực học đường thời gian gần đây diễn biến phức tạp, gây tác hại trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần, thái độ học tập của học sinh, việc giảng dạy của thầy cô giáo và các hoạt động khác của nhà trường, trở thành vấn đề xã hội bức xúc, là nỗi lo của phụ huynh, học sinh và nhà trường. Tại Việt Nam, dù số liệu thống kê chính thức gần đây cho thấy sự sụt giảm về số vụ việc, tính chất của bạo lực đang trở nên phức tạp hơn, đặc biệt với sự leo thang của hình thức bắt nạt trực tuyến, đặt ra những thách thức mới cho gia đình, nhà trường và toàn xã hội.
Ảnh minh họa
Theo số liệu thống kê chính thức từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), tình hình BLHĐ đang có một số chuyển biến. Cụ thể, trong năm học 2023 - 2024, cả nước xảy ra 466 vụ BLHĐ, liên quan đến 1.453 học sinh; trong đó có 509 học sinh nữ, 235 học sinh bị tổn hại thể chất, 222 học sinh bị tổn hại tinh thần. Con số này giảm 20,6% về số vụ và giảm 24,2% về số học sinh liên quan so với năm học trước.
Tuy nhiên, vấn nạn BLHĐ đang có xu hướng biến tướng tinh vi và tàn nhẫn hơn. BLHĐ hiện nay không chỉ dừng lại ở các hành vi thể chất (đánh đập) mà còn bao gồm bạo lực tinh thần như đe dọa, lăng mạ, cô lập xã hội (tẩy chay, phân nhóm đối xử). Nhiều vụ việc được quay video và tung lên mạng xã hội, cho thấy sự tàn nhẫn và thái độ cổ xúy, vô cảm của một bộ phận học sinh.
Đặc biệt, hình thức bắt nạt trực tuyến là hình thức đáng lo ngại nhất hiện nay. Bạo lực mạng gây ra những tổn thương tâm lý nghiêm trọng và kéo dài, khiến trường học không còn là nơi an toàn tuyệt đối.
Ảnh minh họa
Các chuyên gia và cơ quan quản lý chỉ ra BLHĐ xuất phát từ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố:
Nhiều phụ huynh thiếu sự quan tâm, lắng nghe, thấu hiểu con cái. Một số gia đình có xu hướng "khoán trắng" việc giáo dục cho nhà trường. Đáng lo ngại hơn, nhiều trẻ em là nạn nhân hoặc nhân chứng của bạo lực ngay trong chính gia đình mình, khiến các em có xu hướng học theo và giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực.
Công tác tư vấn tâm lý học đường ở nhiều nơi còn yếu và thiếu, chưa trở thành điểm tựa tin cậy cho học sinh. Một số trường học chưa thực sự chú trọng giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng quản lý cảm xúc. Các biện pháp kỷ luật đôi khi chưa đủ sức răn đe hoặc chưa giải quyết tận gốc mâu thuẫn.
Học sinh trong độ tuổi dậy thì có nhiều biến đổi tâm sinh lý, dễ bị kích động, muốn thể hiện bản thân nhưng lại thiếu kỹ năng kiềm chế cảm xúc và giải quyết xung đột một cách ôn hòa. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trên toàn cầu có khoảng 8% trẻ em và thanh thiếu niên mắc các rối loạn tâm thần, nhưng phần lớn không được tiếp cận hỗ trợ phù hợp. Việc thiếu quan tâm đến sức khỏe tâm thần ở lứa tuổi này có thể kéo dài hệ quả tới tuổi trưởng thành.
Ngoài ra, việc học sinh tiếp xúc không kiểm soát với các nội dung độc hại, bạo lực (trên phim ảnh, game, mạng xã hội). Áp lực đồng trang lứa và việc hình thành các "hội, nhóm" trên mạng xã hội cũng là ngòi nổ cho các vụ bạo lực tập thể leo thang.
Ảnh minh họa: Hãy để tuổi học trò là ký ức vui
Để ngăn chặn tình trạng bạo lực học đường, thứ nhất, tăng cường vai trò của gia đình. Cha mẹ cần dành thời gian để lắng nghe, thấu hiểu và chia sẻ cùng con cái. Thay vì chỉ tập trung vào điểm số, hãy quan tâm đến cảm xúc và các mối quan hệ xã hội của con. Cha mẹ phải là người đầu tiên dạy con về lòng trắc ẩn, sự tôn trọng và cách giải quyết mâu thuẫn một cách ôn hòa. Đồng thời, việc hướng dẫn con sử dụng mạng xã hội an toàn, có văn hóa là tối quan trọng. Thứ hai, nâng cao trách nhiệm nhà trường. Nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà còn phải là nơi "dạy làm người". Cần có những chương trình giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng quản lý cảm xúc, và kỹ năng ứng xử trên không gian mạng một cách thực chất, không phải hình thức. Thứ ba cũng là giải pháp cần thiết và rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay đó là cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để kiểm soát, thanh lọc các nội dung bạo lực, độc hại trên không gian mạng, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp quay phim, cổ vũ, phát tán video bạo lực. Chúng ta cần xây dựng một "văn hóa không khoan nhượng" với bạo lực, từ những bộ phim, trò chơi điện tử, cho đến cách chúng ta ứng xử trên mạng xã hội. Cần có những chế tài đủ mạnh để răn đe các hành vi bắt nạt, kể cả trên không gian mạng.
Bạo lực học đường, dù ở sân trường hay trên mạng, đều đang bào mòn tâm hồn và tương lai của thế hệ trẻ. Đã đến lúc tất cả chúng ta phải hành động một cách quyết liệt và có trách nhiệm, trước khi những hậu quả đau lòng tiếp tục xảy ra. Đây không phải là trách nhiệm của riêng ngành giáo dục, mà cần sự chung tay quyết liệt của cả gia đình và toàn xã hội. Chỉ khi xây dựng được một môi trường sống và học tập thực sự an toàn, yêu thương và tôn trọng, chúng ta mới có thể bảo vệ thế hệ tương lai một cách trọn vẹn.
